"Rola plastyki w rozwoju dzieci"
- mgr Sylwia Malcharczyk


Po co te wiadomości? Po co ta lekcja plastyki? Jakby nie było dosyć materiału z matematyki, języka polskiego, historii i innych przedmiotów.
Plastyka to dziedzina wiedzy równie ważna jak wyżej wymienione. Sztuka bowiem pomaga dzieciom w ich rozwoju. Jest środkiem dającym równowagę psychiczną. Dziecko tworząc swoje małe dzieła sztuki zaspakaja pragnienie zabawy, ruchu oraz kreuje własną wizję świata. Twórczość plastyczna daje szczególną formę aktywności, przynoszącą wiele satysfakcji i radości. Mały artysta rysuje, maluje bardzo chętnie. Przedstawia na swoich pracach głównie to, co wie, a nie to co widzi. Treść jego rysunków jest tym bogatsza im większa jest jego wiedza na temat świata. Rysunki i malowidła są zapisem jego pojęć, uczuć oraz spostrzeżeń dotyczących otoczenia. Wzrastanie w określonej przestrzeni estetycznej kształtuje osobowość młodego człowieka. A wiedza o sztuce potrzebna mu będzie w dorosłym życiu, bo ułatwi mu zrozumienie rzeczywistości, wyjdzie naprzeciw jego potrzebom.
U źródeł twórczości plastycznej znajduje się potrzeba ekspresji i poznania. Działalność plastyczna to obok mowy i gestu sposób wyrażania się oraz doskonalenia sprawności i zdobywania wiedzy. Dzieci rysują, malują, wycinają i kleją. W psychologii najwięcej badań poświęcono rysunkowi.
Okresem wstępnym i przygotowawczym w rozwoju czynności rysowania jest studium bazgrot, czyli rysowania kresek, kropek, owali i zygzaków. Rysunki w początkowym etapie bazgrot wykonywane są mechanicznie. Dziecko uczy się koordynacji i posługiwania się ołówkiem. Od fazy bazgrot linearnych dzieci przechodzą do fazy bazgrot figuralnych, która trwa do piątego roku życia. Na rysunki składają się kreski i kółka, np. postać ludzka to kółko i dwie kreski, jest to tak zwany głowonóg.
Także malowanie farbami w tej fazie rozwoju sprawia dziecku szczególną radość. Z przyjemnością posługuje się również różnymi materiałami trójwymiarowymi.
Po pewnym czasie powstaje schemat rysowanych przedmiotów czy postaci, co znaczy, ze dziecko wypracowuje sobie pewien powtarzający się sposób rysowania określonych treści. Charakterystyczną cechą rysunków dzieci w tym stadium jest to, że rysunki mają formę uproszczoną, zgeometryzowaną, są sztywne, kanciaste lub nadmiernie zaokrąglone. Pierwsze schematy są bardzo ogólne. Stadium schematu uproszczonego trwa mniej więcej do szóstego roku życia. Następnie dzieci zaczynają wkraczać powoli w stadium wzbogaconego i udoskonalonego schematu. W tym okresie dzieci wypracowują sobie wiele nowych sposobów rysowania i doskonalą już wytworzone.
Zanim schemat zostanie ożywiony, jest statyczny. Pierwszy krok do ożywienia schematu to rysowanie ukośne kończyn, co ma oznaczać bieg. Później kończyny rysowane są też w innych ułożeniach. Kontur rysunków jest najpierw regularny i uogólniony, np. głowa to koło, tułów – wielobok, kończyny- proste kreski. Następnie schemat jest ożywiony i wzbogacony o liczne szczegóły, kontur staje się bardziej konkretny, wyraża wiele szczegółów kształtu.
O ile sześciolatki rysują najczęściej człowieka z przodu, siedmiolatki próbują rysować profil ludzki. Myślenie abstrakcyjne operuje wyłącznie symbolami, a w stadium schematycznym dziecko zaczyna zmierzać w tym kierunku. Niezbędne jest zachęcanie do szukania i wypróbowania nowych metod tworzenia. Niekiedy dzieci próbują naśladować się wzajemnie. Zwłaszcza jeśli jedno z nich otrzymało pochwałę. Samodzielny wysiłek twórczy trzeba zaakceptować bez względu na to, jak skromny wydaje się jego wytwór. Okres schematyczny trwa mniej więcej do dwunastego roku życia. Następnie w średnim wieku szkolnym dzieci wchodzą w okres realizmu.
Okres realistyczny nazywany jest też okresem poschematycznym. Stadium to charakteryzują szybkie przemiany zachodzące w stosunku dziecka do samego siebie i swego otoczenia. Dziewczęta dowiadują się o swej roli kobiety, a chłopcy chcą być prawdziwymi mężczyznami. Dorastająca młodzież chce byś lubiana przez rówieśników. Potrzebuje też szacunku oraz uwagi ze strony dorosłych. Naturalistyczne widzenie świata odzwierciedlają rysunki przedmiotów. Zanika typowy schemat rysunków. Na ogół uważa się, że jest to okres krytyczny w rozwoju twórczości plastycznej dzieci. Młodzi ludzie próbując odzwierciedlić jak najwierniej rzeczywistość, nie mogą sobie poradzić z tym zadaniem. Tracą swobodę i naiwność twórczą charakteryzującą poprzedni okres.
Dzieci stają się krytyczne i niezadowolone z prac. Nauczyciel w tym okresie odgrywa istotną rolę w rozwoju indywidualności twórczej. Istnieje wyraźna potrzeba uczenia się zasad i sposobów poprawnego rysowania. Wprowadzenie nowych technik, uczenie się różnych środków wyrażania plastycznego nie ogranicza spontaniczności, ale ją stymuluje. Dzieci dochodzą do rysunków realistycznych albo poprzez zbliżenie rysunku schematycznego do natury tzn. coraz bogatsze charakteryzowanie odtwarzanego przedmiotu, albo dzięki zdobywaniu znajomości zasad przedstawiania przestrzeni i umiejętności wykonania rysunku światłocieniowego. Dzieci w tym wieku uczą się więc umiejętności przedstawiania przestrzennego postaci i przedmiotów oraz posługiwania się światłocieniem.
Rysunek ucznia może stanowić ważną informację o nim samym dla pedagoga, psychologa. W spontanicznym rysunku można znaleźć wiele problemów z którymi spotyka się dziecko, do których dotarcie w inny sposób jest niemożliwe. Rysunki często wykorzystywane są w psychoterapii. Rysunek przedstawiający rodzinę daję obraz postaw uczuciowych jakie przejawia dziecko wobec rodziców. Praca przedstawiająca klasę daje nam możliwość zorientowania się jak postrzega swoją grupę rówieśniczą i wychowawcę badany. Kartka papieru staję się ekranem, na którym dziecko „wyświetla” co czuje, co przeżywa i wie. Problemy z rysowaniem mogą świadczyć o zaburzeniach w rozwoju, kłopotach w relacjach z innymi dziećmi lub domownikami. Mogą być objawem dysleksji.
Na zajęciach z plastyki można realizować treści, które będą stanowić korelację z innymi przedmiotami. W rezultacie posiadane przez dzieci wiadomości mogą być przez to bogatsze. Dzieci rysują postacie historyczne, malują kwiaty, rośliny i zwierzęta. Swoimi własnoręcznie wykonanymi obrazkami wnikają w atmosferę pór roku, w ich klimat i piękno. Nasuwają się wspólne zagadnienia dla języka polskiego, muzyki i plastyki, takie jak: piękno, kompozycja, problemy społeczne i moralne. Wspólne zagadnienia kultury i estetyki. Wiadomości z zakresu różnych przedmiotów wzajemnie się przenikają i uzupełniają. Każde dziecko jest z urodzenia artystą i spontaniczne może osiągnąć wysoki poziom prac. Cieszy go możliwość wykazania aktywności twórczej. Dzieci w każdym wieku widzą w plastyce coś, co przynosi radość, szukają okazji do tworzenia piękna, odnajdywania go wokół nas. Jest to wewnętrzną potrzebą każdego człowieka. Każdy z nas chce ładnie wyglądać, ładnie mieszkać i mieć wokół siebie ładne rzeczy. Sztuka tkwi w nas. Można wychować miłośników sztuki. Organizuje się wystawy i konkursy plastyczne dzieci. A dorośli w rysunkach i malarstwie dzieci odnajdują coś więcej niż tylko bazgroły. Piękna kolorystyka i specyfika użytych środków wyrazu artystycznego daje możliwość porównania prac dzieci z dziełami wielkich artystów.

LITERATURA:
  1. Z.Czerwosz „Ozajęciach plastycznych młodzieży”, Nasza Księgarnia, Warszawa 1970,
  2. B.Hornowski „Badania nad rozwojem psychicznym dzieci i młodzieży na podstawie rysunku postaci ludzkiej”, ZN, Wrocław 1982,
  3. Materiały metodyczne do wychowania plastycznego w szkole podstawowej” pod redakcją H. Hohensee-Ciszewskiej, Warszwa 1973, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.




[Rozmiar: 3402 bajtów]

[Rozmiar: 2330 bajtów]

[Rozmiar: 2640 bajtów]